Kronika Oliwska

Prima aprilis, czyli pierwszy kwietnia dawniej był dniem żartów. Jak jest dzisiaj? Kto się nabrał na niewinne kłamstewka bliskich, współpracowników, fałszywe informacje w mediach? Kto się uśmiał? Tradycja żartów w ten dzień sięga w Polsce XVI wieku. Przypuszcza się, że jej korzenie to rzymskie święto Cerealia lub są związane z francuską reformą kalendarza z XVI wieku. Polegała ona na zmianie daty początku nowego roku właśnie z 1 kwietnia na 1 stycznia. W latach 20. i 30. XX wieku żarty primaaprilisowe przybierały w prasie wymiar niemal absurdalny. Warto sięgnąć po archiwalne wydania gazet polskich. Informowano - na przykład - o zainstalowaniu w pociągach beczek z piwem, albo o projekcie zbudowania szklanego dachu nad ulicami Warszawy. 

Tego dnia w archikatedrze oliwskiej odbył się koncert papieski upamiętniający 15. rocznicę śmierci Jana Pawła II. 

W Oliwskim Ratuszu Kultury o godz. 18:00 uroczystym wernisażem otworzyła się wystawa grupy artystów z Włoch. Prace malarskie, fotograficzne, graficzne i rzeźbiarskie upamiętniają masakrę w wiosce Sant'Ana w 1945 roku. Artyści sprzeciwiają się wszelkim przejawom faszyzmu we współczesnym świecie ukazując w swoich dziełach okrucieństwa wojny i przemocy. Wystawę "Prawdy pamięci" można oglądać do końca miesiąca.

Tradycja święcenia pokarmów przed Wielkanocą sięga w Polsce XII-XIII wieku, a w Europie - VIII wieku. Jajko jako symbol odrodzenia i pomyślności jeszcze w czasach pogańskich miało swoje znaczenie. W chrześcijaństwie początkowo po Wielkim Poście na przednówku święcono całe stoły, więc księża chodzili od domu do domu. Później pojawił się zwyczaj koszyków z jedzeniem, które początkowo były dość pokaźnych rozmiarów. Jajka podobno malowano już około sześć tysięcy lat temu w starożytnej Mezopotamii i Persji. Potwierdzają to archeologiczne znaleziska. W Europie początków chrześcijaństwa, gdy na wielu terenach wciąż panowały zwyczaje pogańskie wprowadzono malowanie jajek jako symbolu nowego życia. Wierzono, że magiczne znaki, figury, odpowiednie kolory odstraszają zło. Następnie pokruszone skorupki zakopywano pod posadzką, by zapewnić domostwu pomyślność. Inna wersja mówi o tym, że Maria Magdalena, która pierwsza ujrzała pusty Grób wręczała apostołom czerwone pisanki. Te zmieniały się w ptaki i niosły dobrą nowinę. W apokryfie o Marii Magdalenie możemy przeczytać, że kobieta pozostawiła pod Krzyżem jajka, które od krwi Zbawiciela zabarwiły się na czerwono. W innym apokryfie podobno matka Jezusa miała podarować kolorowe pisanki dla dzieci Piłata, gdy błagała o darowanie życia swojemu synowi. Inne źródła mówią o tym, że jajka zabarwiły się na czerwono od łez Marii Panny pod Krzyżem. 

Wielkanoc obchodzimy od IV wieku, gdy po Soborze Nicejskim pojawiła się w kalendarzu świąt chrześcijańskich. Wtedy, w 325 roku, ustalono, że święto będzie przypadać w niedzielę po pierwszej pełni księżyca. Tradycja sięga czasów pogańskich, bo u wielu ludów uroczyście świętowano nadejście wiosny, czyli powrotu obfitości pożywienia. Wielka Niedziela to symboliczne wyzwolenie człowieka od śmierci i nadzieja na zmartwychwstanie. Symbole Wielkanocy to głównie jajko i Baranek. Jajko symbolizuje odrodzenie i źródło życia. Baranek to symbol zaczerpnięty z żydowskiej Paschy, gdzie jest ofiarą składaną Bogu. Dla chrześcijan stał się przesłaniem mówiącym o męce, śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa.

Tradycja lanego poniedziałku sięga czasów pogańskich, gdy woda symbolicznie i dosłownie przywracała przyrodę do życia. Początkowo pogański zwyczaj polegał na walce zimy z wiosną, zatem późniejsze zwyczaje bicia rózgami panien wywodzą się właśnie z tej tradycji. Polewanie się wodą ma związek z oczyszczaniem, zdrowiem i urodą. Wierzono, że kąpiel w rzece, jeziorze lub morzu (Kaszubi) chroni przed chorobami i nieszczęściem. Panny polewane wodą i chłostane rózgami miały mieć dzięki temu piękną cerę i włosy oraz być... płodne. Dzisiaj niewiele jest miejsc, w których widać dzieciaki biegające z sikawkami wszelkiego rodzaju. Być może tegoroczny Poniedziałek Wielkanocny okazał się stanowczo zbyt zimny na zabawę z wodą?

Dzisiaj o godz. 18:00 w Oliwskim Ratuszu Kultury odbył się wernisaż kolejnej wystawy zbiorowej. Grupa studentów gdańskiej ASP zaprezentowała plakaty będące refleksją, pytaniami i odpowiedziami na tytuł wystawy: "Świat bez wojny. Utopia?" Podczas otwarcia jeden ze studentów powiedział, że wojna może się zacząć zawsze i wszędzie, także w nas, w naszej duszy. Wystawa otwarta do końca miesiąca jest kolejnym, po głosach artystów włoskich, sprzeciwem wobec przemocy.

W kameralnej księgarni "Książka i Wino" odbyło się dzisiaj spotkanie autorskie z Dariuszem Filarem. Księgarnia aktywnie działa i praktycznie w każdym tygodniu odbywają się w niej ciekawe spotkania, warsztaty, kameralne koncerty. Warto sprawdzać kalendarium, bo na wiele wydarzeń wstęp jest wolny, ale należy pobrać wejściówki ze względu na ograniczoną przestrzeń. Tym razem spotkanie poprowadziła Agnieszka Michajłow, a rozmawiano o nowej książce autora "Pusta sztaluga", opowieści o starym malarzu wspominającym swoje życie. Powieść można nabyć w księgarni. 

9 kwietnia 2020 roku Oliwski Ratusz Kultury świętował trzecie urodziny. Tego dnia odbyło się także towarzyszące urodzinom Viva Oliva! i Oliwskie Święto Książki. Oliwa rozbrzmiała muzyką i rozmowami, od rana do wieczora. W tym roku nasz Ratusz Kultury obchodzi już dziewiąte urodziny. Świętowanie - oczywiście - zaplanowane. Czujcie się zaproszeni, zarówno Oliwianie jak przyjaciele i sympatycy Oliwy. Szczegóły na stronie ratuszkultury.pl i w naszych mediach społecznościowych.

10 kwietnia 1945 roku do Gdańska, pierwszą lokomotywą, która po dogasającej wojnie sprawdzała tory kolejowe dotarli opat Benedykt Biros i ojciec Eugeniusz Komasa. Ich celem była Oliwa. Z Gdańska dotarli do niej na piechotę notując na miejscu szczęśliwe ocalenie katedry i klasztoru. Gdańsk wówczas jeszcze płonął. Benedykt Biros był opatem w Szczyrzycy i to z jego inicjatywy sprawdzano stan powojenny innych opactw cysterskich. 

Dnia 11 kwietnia 1949 roku urodził się Stefan Chwin, polski eseista, prozaik i historyk literatury. Gedanopedia podaje, że dzieciństwo i młodość spędził w Oliwie i uczęszczał do szkoły podstawowej przy ul. Krzywoustego.  

Księgarnia Książka i Wino zaprosiła dzisiaj o godz. 18:00 na kameralny wernisaż malarstwa Aleksandry Okęckiej-Magier. Artystka nazywana "malarką miękkiej kreski" zaprezentowała sporo obrazów, które można oglądać do końca miesiąca we wnętrzach, które z kolei… sama zaprojektowała! 

Dzisiaj w kinie ETNOMATOGRAF, jak w każdy wtorek o godz. 18:00 odbyła się projekcja filmu czesko-duńskiego "Pan Nikt kontra Putin". Jak napisano w zapowiedzi "najbardziej poruszające w filmie są zachowania nastolatków na nową sytuację". A jest nią rzeczywistość rosyjska po agresji na Ukrainę i ogłoszeniu przez Putina nowej, polityczno-militarnej lojalności. Kto z naszych Czytelników był? Jakie są Wasze wrażenia po tym filmie?

Jak w każdą środę kwietnia także dzisiaj Olivia Garden zaprosiła na wydarzenie PubQuiz. Bilety po 20 złotych można kupować przez internet, a stolik zarezerwować telefonicznie. Na czym polega wydarzenie? Oto jak Olivia Garden zaprasza: "Zbierzcie drużynę i sprawdźcie się w teleturnieju! PubQuiz w Olivia Garden to coś dla fanów dobrej zabawy, wakacyjnych koktajli, gorącego klimatu tropików oraz wspaniałych nagród! Wiemy, że nasi Goście uwielbiają rywalizację, dlatego niezmiennie zapraszamy w każdą środę po solidną dawkę emocji." Nagrody to gotówka, vouchery i nagrody z baru, ale przede wszystkim chyba dobra zabawa. Kto korzystał i zechce podzielić się wrażeniami z Kroniką?

Dzisiaj o godz. 17:00 w Księgarni Książka i Wino odbyło się spotkanie z panią Danutą Wałęsą. Organizatorem wydarzenia było Stowarzyszenie Wista Poland. Wstęp był bezpłatny, ale ze względu na kameralną przestrzeń należało wcześniej pobrać wejściówki. 

Tego dnia o godz. 18:00 Cosma Gallery przy ul. Grottgera zaprosiła na wyjątkowe wydarzenie: spotkanie z poetką Danutą Szewczyk. Goście dopisali, a recytowane przez autorkę wiersze wywołały kilkakrotne gromkie brawa i sporo wzruszeń. Zaplanowane na godzinę rozmowy trwały znacznie dłużej. Pani Danuta opowiadała o swoim widzeniu świata, o miłości, patrzeniu na sztukę, słuchaniu muzyki i pisaniu, nie tylko wierszy. Po rozmowie, przy truskawkach, czekoladzie i winie autorka rozdawała tomiki swoich wierszy wpisując każdemu osobistą dedykację. 

18 kwietnia 1748 roku konwent, obradujący pod przewodnictwem opata Jacka Rybińskiego, podjął doniosłą decyzję o budowie wielkich organów w bazylice oliwskiej. Wydarzenie to zapoczątkowało powstanie jednego z najcenniejszych zabytków muzycznych Europy, który do dziś zachwyca swoim kunsztem i brzmieniem.

Złote przeboje polskiej piosenki w wykonaniu Natalii Lubrano zabrzmiały dzisiaj w Oliwskim Ratuszu Kultury. Koncert przyciągnął sporą widownię. Utworów z repertuaru Agnieszki Osieckiej, Marka Grechuty, Anny Jantar i wielu innych nigdy nie mamy dość. Znamy je, ale wciąż powstające nowe aranżacje cieszą ucho i serce. Wokalistce towarzyszyli Bartosz Krzywda na fortepianie, Tomasz Imienowski na gitarze basowej i Maks Kreft na perkusji.

Dnia 20 kwietnia 2018 roku prof. Ewa Rogowska-Cybulska (zm. 2018) i prof.. Marek Cybulski wydali publikację o etymologii nazwy Oliwa. Oto fragment abstraktu: "Artykuł opisuje pięć etymologii nienaukowych toponimu Oliwa. Mają one następujące wykładnie onomastyczne: 1) ‘miejsce, w którym księciu pomorskiemu Subisławowi lub Samborowi przyśnili się Matka Boska z Dzieciątkiem w koronie drzewa oliwkowego lub anioł z gałązką oliwną albo cysters z gałązką oliwną ułożoną na krzyż, i na pamiątkę tego snu wzniesiono tu klasztor’, 2) ‘miejscowość z klasztorem, którego patronką jest Święta Oliwa’, 3) ‘miejsce, w którym naród wybrany wędrujący przez Kaszuby stanowiące ziemię obiecaną miał jeszcze oliwę’, 4) ‘miejsce zawarcia pokoju oliwskiego’, 5) ‘miejsce, w którym jest katedra wyglądająca jak ulana’." Dla badaczy i miłośników historii Oliwy może być to cenna wiedza.

Dzisiaj o godz. 18:00 w Domu Zarazy odbyło się spotkanie z Grażyną Niemyjską, lokalną przewodniczką z sukcesem tropiącą tajemnice Oliwy. Tym razem, w ramach stałego cyklu Ciekawskich Wtorków Grażyna opowiadała o tym, jak wytyczano ulicę Słoneczną, jaka była jej nazwa i związane z nią historie oraz podzieliła się opowieściami o dawnych mieszkańcach tej części Oliwy. 

Dzisiaj o godz. 18:00 Pałac Opatów zaprosił na wykład "Barwa i światło: impresjonizm po polsku". Goście mogli posłuchać o dwóch polskich malarzach, którzy po odbyciu podróży do Paryża w 1889 roku eksperymentowali z nowym stylem - impresjonizmem. Ich obrazy pokazywane wówczas na wystawach w polskich miastach miały niepochlebne opinie, podobnie jak dzieła impresjonistów w Paryżu. Władysław Podkowiński i Józef Pankiewicz wkrótce zwrócili się ku innym formom wyrazu. Ich dzieła z wyraźnymi studiami nad światłem i barwą można dzisiaj oglądać w kilku muzeach w Polsce. 

DKF Miłość Blondynki cyklicznie zaprasza miłośników dobrego kina na specjalne pokazy filmowe z dyskusjami po seansach. Każdorazowo odbywają się w auli 1.43 Wydziału Historycznego Uniwersytetu Gdańskiego. To wydarzenie dla każdego, kto lubi dobre kino. Tanie bilety, ciekawy repertuar i nie mniej ciekawe dyskusje. Dzisiaj o 18:30 widzowie mogli zobaczyć film w reżyserii i według scenariusza Andrzeja Żuławskiego "Diabeł". Ci z Was, którzy poczuli się zachęceni, przygotujcie się na spektakl majowy. Repertuar jest dostępny na stronie ack.ug.edu.pl.

Dzisiaj w godzinach 12:30-14:30 można było odwiedzić nową pracownię artystyczną przy ul. Opata Rybińskiego. / Z Kroniki Oliwskiej z 1885 roku: "W kwietniu zrobiło się już bardzo ciepło, przy małej ilości opadów. 29 kwietnia było 18 stopni w cieniu. Kiedy 24 kwietnia spadł przyjemny deszcz, za jednym razem zazieleniły się drzewa i pola."

Pomimo wyjątkowo silnego wiatru Oliwskie Święto Książki odwiedziło w tym roku mnóstwo gości, nie tylko oliwian. Cieszymy się, że ulica Opata Rybińskiego kolejny raz wybrzmiała i pokazała się od strony "dobrego słowa". Czytelnictwo ma się dobrze, a "poetyckie pranie" tradycyjnie jak co roku rozpięte na sznurach między drzewami zatrzymywało na dłużej. Otwarte były wszystkie kawiarnie i restauracje, a przy Oliwskim Ratuszu Kultury działały stoiska bookcrossingu. Książek nie żegnamy, choć na kolejne święto zapraszamy w następnym roku. 

Pchli Targ w Oliwie, otwarcie sezonu w tym roku zaplanowano na niedzielę 26 kwietnia.. "Idea jest prosta i niezmienna od jedenastu lat, zgodna z duchem zero waste: sprzedajemy lub kupujemy rzeczy, które zalegają w naszych domach. Na pewno masz takie skarby, które już Ci się znudziły lub ich nie potrzebujesz. Czy wiesz, że ktoś inny właśnie tego szukał przez całe życie? Nie wyrzucaj - przynieś na Pchli Targ! Przedmiot zbędny w Twoim domu może zyskać nowe życie w innym miejscu."

Dzisiaj w godzinach 17:00-19:00 odbył się trzeci (po datach 17.04 i 20.04) warsztat w ramach projektu łączącego edukację dziennikarską z twórczym odkrywaniem naszej okolicy. Tym razem spotkanie dotyczyło fotografii mobilnej, czyli w terenie. Uczestnicy dowiedzieli się, jak najbardziej efektywnie wykorzystać smartfon, który może okazać się profesjonalnym narzędziem reporterskim. Organizatorem jest fundacja RC. Na każde ze spotkań obowiązywały zapisy. Portal StaraOliwa.pl, za którym podajemy informacje, ogłosił konkurs w dwóch kategoriach: reportażu dziennikarskiego i zdjęcia reportażowego. Termin nadsyłania prac mija 17 maja 2026. Formularz do pobrania na stronie https://staraoliwa.pl/warsztaty-i-konkurs-oliwa-w-obiektywie-slowa-i-obrazu/. 

Dzisiaj o godz. 18:30 DKF Miłość Blondynki zaprosił na przegląd krótkometrażowych filmów aktorskich Movie Break: Oscar Shorts 2026. W sumie w Auli 1.43 Wydziału Historycznego Uniwersytetu Gdańskiego pokazano pięć filmów, których łączny czas wyniósł niecałe 120 minut. Po seansie odbyła się dyskusja w języku angielskim. Polecamy śledzić repertuar na stronie ack.ug.edu.pl.

Dzisiaj o godz. 11:00 uczestnicy projektu Dobra Jakość Życia prowadzonego przez Oliwski Dom Sąsiedzki wybrali się do Oddziału Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego. Przez długi czas oglądaliśmy videofreski Lecha Majewskiego przybliżające kadry "Sądu Ostatecznego" Hansa Memlinga. Po projekcji chwilę porozmawialiśmy o takiej formie przybliżania sztuki. Wystawę w dawnym refektarzu można oglądać jeszcze przez kilka dni. 

Miesiąc kwiecień kończymy w naszej Kronice informacją o oliwskich ulicach. Pierwsze polskie nazwy nadano naszym ulicom w kwietniu 1945 roku. Opata Jacka Rybińskiego została przemianowana jako pierwsza. Dawniej była to Georgstrasse. Przypominamy też, że w cyklu "ciekawe wtorki" lokalna przewodniczka Grażyna Niemyjska opowiada o Oliwie, a czasem ciekawostką są właśnie historie związane z nazwami ulic.